30294سلام.امروز بی مقدمه به سراغ اختلال این هفته می رویم.امید که مسمر ثمر واقع شود.

اختلال بیش فعالی همراه با نقص توجه یکی از شایع ترین اختلالات روان پزشکی در کودکان است که به اختصار ADHD نامیده می شود. این اختلال پدیده ای نیست که صرفا در سال های اخیر ظهور کرده باشد،بلکه دارای تاریخچه ای نسبتا طولانی است.در طول زمان متخصصان این اختلال را با نام های انفجاری،بازداری اراده و ناتوانی از مهار اخلاقی،فزون جنبشی،اختلال نارسایی توجه با فزون کنشی یا بدون آن خوانده اند.

تعریف ADHD

بطور کلی در یک تعریف جامع،این اختلال عبارت است از الگوی پایدار بیش فعالی یا نقص توجه،بطوری که شدت آن بیش از حد طبیعی یک کودک در طی روند رشد باشد.برای تشخیص این اختلال لازم است دست کم برخی از علائم زیر را تا قبل از ۷ سالگی دارا باشند.علائم باید حداقل ۶ماه باقی بمانند و دست کم در دو محل از بین مدرسه،خانه و..مشاهده شود.

ملاک های تشخیصی  ADHD

بی توجهی

  • غالبا از توجه کافی به جزئیات درمی ماند یا فعالیت های تحصیلی، کار یا سایر فعالیت ها را با بی دقتی انجام میدهد.
  • غالبا در حفظ توجه برروی تکالیف یا فعایت های مربوط به بازی ها مشکل دارد
  • غالبا به نظر میرسد وقتی بااو صحبت می شود گوش نمی کند.
  • غالبا دستورالعمل ها را کامل اجرا نمی کند (که دلیل آن رفتار مقابله ای یا نفهمیدن نیست).
  • غالبا در سازماندهی تکالیف و فعالیت ها ناتوان است.
  • اغلب از تکالیفی که نیازمند فعالیت ذهنی مستمر است اجتناب می کند،نفرت دارد یا در اقدام به آن مردد است (مانند تکالیف مدرسه یا خانه )
  • غالبا اشیاء لازم برای انجام تکالیف و فعالیت هارا گم میکند. (مثل کتاب های درسی،اسباب بازی،مداد و…)
  • محرک های بیرونی غالبا حواسش را به آسانی پرت می کند.
  • در فعالیت های روزانه غالبا فراموش کار است.

بیش فعالی

  • غالبا دست ها وپاهایش بیقرار است و روی صندلی تکان می خورد.
  • غالبا در کلاس درس یا جاهای دیگری که انتظار می رود شخص نشسته باقی بماند صندلی را ترک می کند.
  • غالبا در جاهایی که مناسب نیست می دود یااز درو دیوار بالا میرود. در نوجوانی یا بزرگسالی همراه با احساس ذهنی بیقراری است.
  • غالبا رد اشتغال بی سرو صدا به فعالیت های تفریحی ناتوان است.
  • غالبا در حال حرکت است و به نظر میرسد موتوری او را به حرکت وادار می کند.
  • غالبا زیاد حرف میزند.

تکانشگری

  • غالبا قبل از اینکه سوال تمام بشود با عجله و دستپاچگی جواب می دهد.
  • غالبا در انتظار کشیدن برای نوبت ناتوان است.
  • غالبا حرف دیگران را قطع کرده یا مداخله می کند(مثلا خود را در مکالمه ها و بازیها دخالت می دهد)

-نکته مهم آنکه علائم بیان شده در فوق نباید در اثر فشار روانی و استرس ایجاد شده باشد.کودکانی که طلاق والدین،بیماری یا تغییر ناگهانی در زندگی را تجربه می کنند ممکن است بی توجه یا فراموشکار شوند. برای تشخیص این اختلال باید این عوامل در نظر گرفته شود.

علت

این بیماری سال هاست که شناخته شده و عوامل متعددی در ایجاد آن نقش دارند.به نظر می رسد علت آن بیشتر نقص در تکامل سیستم اعصاب باشد.کودکان مبتلا احتمالا قسمت هایی از مغز که مسئول توجه،تمرکز و تنظیم فعالیت های حرکتی می باشد دچار نقص جزءی هستند.توارث و ژنتیک در این اختلال نقش دارد.همچنین نیز مشاهده شده که در جریان حاملگی یا زایمان یا پس از آن صدمات جزئی به ساختمان مغز وارد می شود که می تواند باعث این مشکل گردد.

2

انواع اختلال ADHD

۱-نوع بی دقت و بی توجه

در این نوع فرد نمی تواند روی تکلیفی که به او می دهند و با یک فعالیت خاص تمرکز داشته باشد.اکثر کودکان بیش فعال در دقت و توجه کردن دچار مشکل هستند.

۲-نوع تکانشی

در این نوع از اختلال فرد بسیار فعال است. و بدون فکر اقدام به فعالیت و انجام کار می کند.بطور مثال این کودکان ممکن است بطور ناگهانی وسط خیابان شروع به دویدن کنند و یا اینکه از دیوار بلندی شروع به بالا رفتن کنند.ممکن است از موقعیت های خطرناک شگفت زده شوند و گاهی هم هیچ ایده و فکری برای خارج شدن از این وضعیت ندارند.

۳-مرکب

نوع سوم بیش فعالی که شایع تر نیز هست شامل ترکیبی از علائم نوع اول و دوم است.این کودکان در توجه کردن وکنترل تکانش های خود بسیار دچار مشکل هستند.نا گفته نماند که گاهی تمام کودکان بی توجه هستند ویا اینکه بیش از حد فعالیت می کنند و حرکات تکانشی دارند. اما در کودکان دچار ADHD این حرکات همیشگی هستند.این رفتارها برای کودک در خانه،مدرسه،و با دوستان مشکلات حقیقی ایجاد می کنند در نتیجه اکثر کودکان دچار این اختلال احساس افسردگی،اضطراب و عدم اطمینان به خود را دارند.

نکته: این احساسات جزء نشانه های ADHD محسوب نمی شوند و در اثر مشکلات مکرر در خانه و مدرسه برای کودک ایجاد می شود.

سیر بیماری

سیر این اختلال بسیار متغیر است.ممکن است علائم تا نوجوانی یا جوانی ادامه یابند،ممکن است در سن بلوغ فروکش کنند،یا ممکن است بیش فعال ناپدید شود. بهبودی در صورت وقوع معمولا بین ۱۲ تا ۲۰ سالگی وبهبودی قبل از ۱۲ سالگی نادر است.در ۱۵ تا ۲۰ درصد علائم همراه با افزایش سن ادامه می یابد.افراد مبتلا به این اختلال در بزرگسالی علائم مربوط به پرتحرکی را ندارند،بلکه بیشتر بیقراری دارند،تکانه ای عمل می کنند و اختلال توجه و تمرکزنشان می دهند.

مشکلات همراه با بیش فعالی

رفتاری:دامنه توجه محدود،خواس پرتی،تحرک پذیری،کنترل ضعیف تکانه،تخریبگری

اجتماعی:ارتباطات ضعیف با همسایگان،سرپیچی از فرمان ها،پرخاشگری،دروغگویی،دزدی،صحبت بی ادبانه،خویشتن داری ضعیف،خطرپذیری زیاد،نداشتن مهارت در حل مسایل زندگی

شناختی:صحبت کردن با خود به صورت نسنجیده،بی دقتی و بی توجهی،تحریک پذیری،هوش پایین تر از متوسط،ضعف وجدان،پیش بینی ضعیف پیامدهای رفتار در آینده

تحصیلی:نداشتن موفقیت تحصیلی،ناتوانایی های خاص یادگیری

هیجانی:افسردگی،اعتمادبه نفس پایین،برانگیختگی،کنترل ضعیف هیجانات،به راحتی ناراحت شدن،قابل پیش بینی نبودن خلق،شب ادراری،بی اختیاری مدفوع

فیزیکی:رشد نکردن استخوان ها،عفونت های تنفسی شدید،ورم متناوب گوش،چرخه کوتاه خواب،تحمل درد زیاد،هماهنگی حرکتی ضعیف.

اختلالات همراه با بیش فعالی

یکی از مشکلات موجود در تشخیص بیش فعالی این است که اغلب با سایر اختلالات همراه است؛به طوری که دوسوم از کودکان مبتلا به بیش فعالی به صورت همزمان به اختلال های دیگری نیز دچار هستند. از جمله:

-اختلال نافرمانی مقابله ای و اختلال سلوک

در حدود ۳۵ درصد از کودکان بیش فعال دچار اختلال نافرمانی مقابله ای هستند که با علائم لجبازی،فوران خشم،کج خلقی،تمایل به دعوا و زیرپاگذاشتن قوانین بروز می کنند.اختلال سلوک نیز علائم مشابهی دارد،اما تظاهرات پرخاشگری در آن شدیدتر است.

-اختلالات خلقی

بیش فعالی در بعضی موارد همراه با اختلالات خلقی مانند افسردگی است.در حدود ۱۸درصد از کودکان بیش فعال خصوصا نوع بی توجه،افسردگی را تجربه می کنند.ممکن است احساس بی کفایتی،انزوا و بیهودگی کنند و عقب ماندگی تحصیلی و مشکلات اجتماعی پیدا کنند.

اختلالات اضطرابی

این اختلال در ۲۵ درصد کودکان بیش فعال وجود دارد.علائم شامل نگرانی شدید،ترس،اضطراب و وحشت هستند.از اختلالات اضطرابی که با بیش فعالی همراهی دارد،اختلال وسواس است.

اختلالات حرکتی

در بسیاری از کودکان مبتلا،تیک های صوتی و حکتی که مکررا تکرار می شوند ممکن است وجود داشته باشد.

ناتوانی در یادگیری

در حدود نیمی از کودکان مبتلا به بیش فعالی در آموختن ناتوان هستند.شایع ترین نوع آن ناتوانی درخواندن و نوشتن است.به دلیل تداخلی که بیش فعالی در توجه و تمرکز کودک ایجاد می کند.این ناتوانی رخ می دهد.

تشخیص کودک مبتلا به ADHD

وقتی علائم بیش فعالی در کودکی مشاهده شود باید توسط یک متخصص ماهر مورد ارزیابی قرار گیرد که از روی نشانه ها و علائم رفتاری کودک به مشکل پی ببرد.

برخی خانواده جنب و جوش و شیطنت کودک خود را دال بر بیش فعالی می دانند.درحالیکه تفاوت بیش فعالی با شیطنت کودک در دومحیط ظاهر می شود و شدت و فراوانی علائم و رفتارها از یک محیط به محیط دیگر تفاوت می کند.بیش فعالی،اثر مستقیم بر روی عملکرد مدرسه ای کودک دارد.بعنوان مثال،کودک بیش فعال زمانی که املاء می نویسد با اینکه نوشتن درست کلمه را می داند اما چون نمی تواند تمرکز کند و کم توجه است،اشتباه می نویسد،یا اینکه از آنچه معلم می گوید عقب می افتد.

درمان

درمان سریع برای ADHD وجود ندارد اما علائم قابل کنترل هستند.بطور کلی درمان بیش فعالی چند مرحله دارد که بعضی همزمان و بعضی به مرور اجرا می شوند.

اولی موضوع در درمان آن،آموزش والدین است.والدین باید در مورد این اختلال اطلاعات بیشتری را کسب کنند،تاثیرات آن را در زندگی خانوادگی خود بدانند و روش های مقابله با آن و نحوه ی مدیریت بچه بیش فعال خود را بیاموزند.

در نظر داشته باشید که در درمان کودکان بیش فعال آنچه اهمیت دارد،شناخت مسئله ونحوه برخورد با آن است.

در کنار آموزش والدین،کودک هم باید آموزش های خاصی را طی کند تا به مرور توجه و تمرکزش جلب شود.

علاوه بر آموزش، درمان دارویی (داروهای محرک و غیر محرک)  نیز توسط متخصص دنبال می شود تا روند بهبودی سریع تر شود.

  • داروهای محرک: مانند ریتالین
  • داروهای غیر محرک: مانند اتوموکسین هیدروکلراید و نلافاکسین


304ec19492439076c7d31a4e66240b83

توصیه هایی به والدین:

۱-محیط خانه را برای کودکتان آرام نگه دارید.

۲-کودک را به رعایت قوانین خانه عادت دهید.

۳-با تمرین و بازی کردن با کودک سعی در تغییر رفتار کنید.

۴-نگرش و افکار خود را تغییر بدهید و در نظر داشته باشید که رفتار کودک مربوط به یک اختلال است نه روی لجبازی یا قصد و عمد.

۵-رفتار خود را با سن کودک متناسب کنید.

۶-ارتباط چشمی با کودک خود برقرار کنید.

۷-با جملات ساده و روشن با کودک صحبت کنید.

۸-خود را به جای کودک بگذارید.

۹-سعی کنید هدف او را از بروز چنین رفتارهایی کشف کنید.

۱۰-آرام ولی محکم با او صحبت کنید.

۱۱-احساستان را به کودک بگویید مثلا بخاطر اینکه موهایت را شانه نمی کنی من واقعا ناراحتم.

۱۲-توجه مثبت به او نشان دهید مثلا به او بگویید کدام صفات را می پسندید و کدام صفات را نمی پسندید.

۱۳-دست کم چند بار در روز با کودک خود را تحسین کنید و نوع تحسین را با سن و اخلاق کودک متناسب کنید.۰ برای این کار از آغوش گرفتن،نوازش کردن،بوسیدن و جملات متنوع استفاده کنید تا کودک خسته نشود.

۱۴-بازخورد فوری به رفتار مثبت کود ک نشان دهید وموفقیت های کوچک او را نادیده نگیرید.

۱۵-کودک خود را با افراد دیگر قایسه نکنید و سعی کنید روزانه ۱۵تا۲۰ دقیقه از وقت خود را به کودک اختصاص دهید.

۱۶-دستورات مناسب و موثر به کودک بدهید.برای این کار محیط خانه را بازسازی کنید،فعالیت ها،شلوغی ها و تماس های غیرضروری را کاهش دهید.

۱۷-با کودکتان( بازی نگاهتو برنگردون) را بازی کنید.بدین ترتیب که شما و کودکتان به چشمان یکدیگر خیره شوید و هرکسی زود خسته شود بازنده است و پس از آنکه کودک خیره شدن را خوب یاد گرفت به او یاد دهید تا حواسش را روی کسی که در حال صحبت کردن است متمرکز کند.برای این کارهنگام غذا خوردن بطور عمد ترتیبی دهید تا افراد مختلف صحبت کنند و ببینید آیا کودک این بازی را درست انجام می دهد یا نه.فراموش نکنید در صورت درست انجام دادن بازی کودک را تحسین کنید.

۱۸-برای انجام کارها از کودک خواهش نکنید،اگر این کار را کردید باید انتظار پاسخ نه را داشته باشید.

۱۹-به کودک خود بگویید که چه کاری را باید انجام دهد نه اینکه چه کاری را نباید انجام دهد.(باید شروع راه را بدانند نه اینکه متوقف شوند)

۲۰-یک ساختار زمانی ثابت را را برای غذاخوردن،انجام تکالیف،تلویزیون نگاه کردن،بیدار شدن و به رختخواب رفتن تنظیم کنید.

و….

در نهایت مراجعه به یک روانشناس یا متخصص را فراموش نکنید.

کلام آخر:

امیدوارم با توجه به مطالب ارائه شده درباره ADHD  توانسته باشیم؛ به شناخت بهتر این اختلال کمک کنیم.

همچنان منتظر نظرات و پیشنهادات شما عزیزان در جهت ارتقای کیفیت مطالب خود هستیم.

ارادتمندتان:الناز عالمی خواه-کارشناس ارشد روانشناسی بالینی (ن.ر:۱۶۴۷۵)