درود؛ اولین شنبه از اردیبهشت ماهتون بخیر..

هفته ای که گذشت اختصاص به روز مرد داشت و جا دارد تا درهمین  ابتدا  و قبل از آغاز مبحث امروز ؛روز مرد را به پدرای نازنین تبریک عرض کنیم. پدرها قلبی به عظمت دریا و روحی به وسعت آسمان ها دارند؛ان شاء الله وجودشان در آغوش خانواده حفظ و همیشه شاداب ، خندان و سالم باشند.

اینک شما و اختلال این هفته :

یک کیس بالینی(کیس ریپورت)images

“مادر علی باشکایت از بدرفتاری های فرزند ۶ ساله خود، به کلینیک مراجعه کرده است.تمام حرف او این است که واقعا از رفتارهای علی خسته شدم،تمام وقت ها باید دعواش کنیم،کتک بخوره،مدام باید با او مجادله و جر و بحث کنیم،در منزل و مهمانی ها از رفتارهای علی آرامش نداریم،الان دیگه تحمل علی برای من و پدرش صبر ایوب می خواهد”

صحبت های مادر علی نشان می دهد که حسابی مستصل و خسته از جر وبحث های بی شمار با کودک خود شده است و  به دنبال راه حلی برای کنترل اوضاع نابسامان ارتباطی خود و فرزندش هست.

بی شک علی دچار اختلال نافرمانی مقابله ای(O.D.D) یا لجبازی شدید هست.کودکانی که با کوچک ترین حرکتی عصبانی می شوند، جر و بحث می کنند، از باید و نبایدهای بزرگ ترها نافرمانی می کنند و از برای خطاها و اشتباه های خود، دیگران را سرزنش می کنند و گفت و گو را با ناسزا خاتمه می دهند. (البته ناگفته نماند که شدت این رفتارها باید بیش از حد باشد و باعث نارضایتی دائمی بزرگ ترها و تخریب عملکرد کودک شود).

تعریف نافرمانی مقابله ای(Oppositional Defiant Disorder)

الگوی پایدار رفتار منفی و خصومت آمیز بدون آن که هنجارها و قوانین اجتماعی به طور جدی زیر پا گذاشته شود. این کودکان دچارمنفی کاری، نافرمانی،لجبازی،خصومت و سر کشی در برابر مراجع قدرت مثل والدین،مربیان،معلمان و… هستند.

کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی معمولا با بزرگتر ها و صاحبان قدرت جر و بحث می کنند، از کوره در می روند و سریعا خشمگین می شوند،آن ها بسیار زود رنج و حساس هستند.

این اختلال موجب بروز مشکلات بی شماری در منزل،مدرسه و ارتباط با همسالان می گردد  و در آینده آثار منفی قابل توجهی بر فرد و اجتماع در زمینه های شغلی و شخصیتی می گذارد.

تشخیص اختلال نافرمانی مقابله جویانه

  • غالبا از کوره در می رود.
  • با بزرگسالان به مشاجره می پردازد.
  • از درخواست های بزرگسالان یا مقررات سرپیچی میکند.
  • عمدا موجب ناراحتی دیگران میشود.
  • به خاطر اشتباهاتش دیگران رو سرزنش میکند.
  • غالبا دلخور و عصبانی است.
  • کینه توز و عصبانی است.

نشانه های اختلال نافرمانی مقابله جویانه

کودکان مبتلا به اختلال لجبازي و مقابله‌جوئي غالباً به خشونتهای جسمی یا رفتار تخریبی قابل ملاحظه دست نمی زنند اما میزان کج خلقی کودک، رد همکاری با ديگران و رفتارهای مزاحمت آمیز در مقایسه با افراد هم سن از میزان مورد انتظار بالاتر است. این کودکان غالباً تنها و بدون دوست بوده و روابط انسانی برای آنها رضایت بخش نیست.

و همچنین مسایل ثانوی که کودکان یا نوجوانان مبتلا به این اختلال ممکن است با آن مواجه شوند عبارتند از: پایین بودن اعتماد به نفس، تحمل کم برای ناکافی و شکست در زندگی و خلق افسرده. در نوجوانان مبتلا به اين اختلال گاهی گرايش به سوء مصرف الکل و مواد روان گردان نیز مشاهده می شود.

علت O.D.D

نتایج اغلب مطالعات نقش محیط را علت این اختلال نشان می دهند و همچنین دستورهای متناقض والدین در شیوه تربیت فرزند یکی از علل ODD می تواند باشد.

بعنوان مثال تعارض های زناشویی والدین؛ یعنی دستورهای متناقض والدینی که در شیوه تربیت فرزند و قانونگذاری ها به تفاهم نرسیده اند، والدینی که فرزندان خود را قبول ندارند، آنها را تایید نمی کنند، به آنها محبت نمی کنند، درکشان نمی کنند و مسائل را برایشان توضیح نمی دهند و بدون هیچ توضیحی آنها را تنبیه می کنند، در بروز  مشکل ODD نقش اساسی را دارند.

بنابراین ODD ممکن است که:

  • احتمالا نتیجه عقده های حل نشده است.
  • رفتاری باشد که با تقویت اموخته شده باشد.

images (1)علایم ODD

  • به راه انداختن مکرر قشقرق های رفتاری
  • جر و بحث های زیادی با بزرگسالان
  • فعالانه رد کردن اجرای تقاضا ها و قوانین
  • تلاش عمدی برای آزردن و یا عصبانی کردن دیگران ، یا براحتی تحریک شدن توسط دیگران
  • متهم کردن دیگران به خاطر اشتباهات خود
  • داشتن انفجارهایی از خشم و تنفر
  • کینه توز و به دنبال انتقام بودن
  • قسم خوردن و استفاده از کلمات زشت و ناسزا گفتن
  • بسیاری از کودکان دمدمی هستند، به راحتی ناکام می شوند و اعتماد به نفس پایینی دارند.
  • بسیاری از کودکان د دمدمی هستند، به راحتی ناکام می شوند و اعتماد به نفس پایینی دارند.
  • غالباً دیگران را مقصر نتایج رفتارشان می دانند مخصوصاَ وقتی كه كودكان دیگر آنها را طرد می كنند.
  • اگرچه نافرمانی كودكان مبتلا به ODD معمولاً در ارتباط با بزرگسالان بروز می كند، ولی این كودكان نسبت به همسالان خود نیز منفی گرا هستند.

نا گفته نماند کودكانی كه اختلال نافرمانی مقابله ای دارند، غالباً باید در طول یك دوره حداقل ۶ ماهه، منفی گرایی ، رفتار خصمانه، دمدمی مزاجی و همچنین  نسبت به مراجع قدرت نافرمان را نشان دهند( بدون نقض جدی هنجار های اجتماعی یا حقوق دیگران)


odd

میزان شیوع اختلال ODD

ارزیابی ها نشان می دهند که ۲% تا ۱۶% کودکان و نوجوانان مبتلا به ODD هستند. در کودکان سن پایین ترODD شیوع بیشتری در پسران دارد. در کودکان بزرگتر در هر دو سن به میزان مساوی رخ می دهد. تقریباً حدود سن ۸ سالگی شروع می شود.

درمان

در طول سالیان متمادی، روش های درمانی متنوعی برای مواجهه با مشکلات رفتاری شناختی و هیجانی کودکان مبتلا به اختلال نافرمانی مقابله ای به کار گرفته شده است. که بخشی از آنها بر مداخلات فردی و بخشی دیگر بر مداخلات خانوادگی متمرکز شده اند که بر حسب عوامل متعدد از جمله سن کودک ، شدت علایم ، و توانایی کودک برای مشارکت و تحمل درمانهایی خاص ، تعیین می گردد.

دارو درمانی: درحالیکه هیچ داروی رسمی برای درمان ODD تصویب نشده است، احتمالاً داروهای متعددی برای درمان برخی علایم پریشان کننده ی آن درست مانند سایر بیماریهای روانی مثل ADHD یا افسردگی که ممکن است وجود داشته باشند ، بکار می روند.

روان درمانی: در کمک به کودک برای شکل دهی مهارت های کارآمد مقابله و حل مسأله و راههایی برای بیان و کنترل خشم و مدیریت استرس هدف گذاری می شود.

 -رفتار درمانی شناختی در شکل دهی مجدد تفکر( شناخت) کودک برای بهبود رفتار، هدف گذاری شده است.

-خانواده درمانی ممکن است برای بهبود تعاملات و ارتباطات بین اعضای خانواده بکار گرفته شود.

یک شیوه درمان تخصصی به نام آموزش مدیریت والدین (PMT ) به والدین راههایی برای تغییر مثبت رفتارکودکان، یاد می دهد. برنامه های مدیریت رفتار نیز اغلب در ایجاد قرارداد بین والدین و کودک ،که پاداش هایی را برای رفتارهای مثبت و پیامدهایی را (تنبیه هایی) برای رفتارهای منفی مشخص می کند ، وارد می شوند.

-تنظیم قرارداد رفتاری روزانه برای مشخص کردن انتظارهای رفتاری، جوایز و تنبیه ها برای رفتارهای کودک. در این روش کودک هر روز به ازای هر رفتار مثبت، پاداش و برای رفتار منفی، تنبیهی ملایم خواهدداشت. انجام این قرارداد شامل چهار مرحله است:

  • مرحله اول، مشخص کردن انتظارهای رفتاری: به این معنا که در این مرحله والدین باید انتظار خود را از کودک واضح و شفاف مشخص کنند، به طوری که برای او کاملا مشخص باشد که چه انتظاری از او می رود و باید چه رفتاری داشته باشد تا در ازای آن پاداش دریافت کند. باید مطمئن شد که کودک کاملا متوجه انتظارها شده است. رفتارهای هدف ممکن است شامل رفتارهای نامطلوب که لازم است حذف شوند یا رفتارهای مطلوب که قرار است افزایش یابند، باشد.

مثلا اگر والدین بگویند: «هرچیزی که می گویم باید گوش دهی و به آن عمل کنی یا باید درستو امروز بخوانی » بسیار مبهم و کلی است. جمله باید واضح و روشن باشد به این صورت: «من از تو می خواهم که فقط با یک بار درخواست وسایلتو جمع کنی یا تکلیف نقاشی که مربیتون داده را انجام دهی.» این جمله مشخص تر از درخواست قبلی است. نکته مهم این است که سطح توقعات والدین نباید بیش از توان کودک باشد. نباید فراموش شود که هدف، شکل دهی رفتار مطلوب است پس نباید از ابتدا از کودک بیش از توان او انتظار داشت.

  • مرحله دوم، تعیین اینکه چگونه رفتارهای هدف اندازه گیری خواهد شد: والدین یا درمانگر باید قادر به ثابت کردن وقوع یا عدم وقوع رفتارهای هدف باشند.
  • مرحله سوم، تعیین زمانی که رفتار باید اجرا شود: هر قرارداد باید در زمان مقرر شده انجام شود.
  • مرحله چهارم، مشخص کردن امتیازهای به دست آوردنی یا از دست دادنی متناسب با رفتار کودک: این مرحله شامل ساختن فهرست پاداش است. باید از خود کودک پرسیده شود که می خواهد چه پاداشی بگیرد و چه انتظارهایی از والدین دارد. امیتازهایی که کودک می تواند به دست آورد یا ممکن است از دست بدهد هم باید مشخص شود. ایده اصلی این است که کارهای کوچک امتیازهای کوچک و کارهای بزرگ امتیازهای بزرگ داشته باشد.

و در نهایت یادگیری مهارت ها و تکنیک های اشاره شده نیازمند سازگاری و صبر شماست.


khanevadeh

کلام آخر:

از والدین انتظار می رود در صورتیکه احساس کردید فرزندتان مبتلا به نافرمانی مقابله ای(ODD) است،به جای نادیده انگاشتن مشکل، در همان دوران کودکی بین این اختلال و یک لجبازی ساده تفاوت قائل شوید. تا چه بسا از تبدیل شدن آن به مشکلات پیچیده تر و بروز حوادث غیرقابل جبران مانند اعتیاد و… در آینده جلوگیری کرده باشید.

باتشکر-الناز عالمی خواه-روانشناس بالینی(ن.ر:۱۶۴۷۵)