photo_2016-04-04_18-49-18

یک سلام بهاری در اولین شنبه بعد تعطیلات نوروزی به شما همراهان همیشگی گالری کلمات
بهار به معنای واقعی خودش را در حال نشان دادن است… و براستی چه خوب خود را نشان داد…. بهار امسال با پشت سر گذاشتن تابستان و پائیز به یکباره زمستانی شد و انگار نه انگار که بهار وظیفه اش چیز دیگری است . هوای بهاری، بارون و برکت خدا از آسمان از دیروز در حال باریدن است و زمین را سیراب نموده است. براستی که  باید خدارا را شکر کنیم بخاطر آسمانش، بارانش،زمینش و نعمت های بی کرانش.خدایا شکرت.
و اما اختلال این هفته که قراره با هم مروری برآن داشته باشیم…
دوستان عزیز؛ شده در ایام عید کوله و بار سفر رو بسته باشید و در حین خارج شدن از منزل از خود بپرسید:آیا شیر گاز رو بستم؟؟ درها را قفل کردم؟؟ چراغ ها را خاموش کردم؟؟ شیر فلکه را بستم؟؟؟!!! و هزاران هزار افکار مزاحم دیگر!!!!

   براستی وسواس چیست؟! 

آیا تمیز بودن؛ صرف وسواس داشتن است؟؟ آیا چک کردن خانه قبل سفر یعنی وسواس؟؟!   در هفته های گذشته بارها در همین صفحه نوشتیم:” زمانی می توانیم به فردی برچسب اختلال یا بیماری را بزنیم که یک یا چند علائم در وجودشمدام تکرار و به وفور دیده شود” مثلا فرد می داند که شیر گاز را بسته است، ولی ده بار دیگر بسته بودنشیرگاز را چک کند و راه رهایی از این فکر مزاحم نداشته باشد. بداند دستانش تمیز است اما ده بار دیگه با آب و صابون شستشو دهد(وسواس تمیزی). آن جاست که باید تا دیر نشده فکری بحال درمانش کند؛ چون بی شک گرفتار بیماری وسواس فکری -عملی(OCD) شده است.
اما خوب است که قبل از آغاز مبحث امروز بدانید که وسواس یک بیماری روان پزشکی ؛که منشأ اصلی آن اضطراب است و موجب کاهش طول عمر افراد می شود.
تکرار شست وشو نوعی وسواس محسوب می شود ولی مبحث وسواس فقط به این مقوله خلاصه نمی شود و اختلال وسواسی چند نوع دارد. وسواس بیماری مزاحم و مختل کننده زندگی فرد و اطرافیان اوست. در این مطلب به اختلال وسواس و راه های درمانی آن اشاره خواهیم کرد.

یک مورد بالینی(کیس ریپورت)
• مراجع دختری ۲۵ ساله می باشد که با شکایت و اصرار نزدیکانش از رفتار های وسواس گونه اش به همراه پدرش به کلینیک بنده مراجعه کرده است. او شرح مشکل خود را اینگونه بیان می کند:
 از زبان خود مراجع:سودابه هستم و دارای مدرک کارشناسی در رشته معماری.من یک خواهرکوچکتر از خودم و یک برادر بزرگتر دارم.من وسواسی هستم و همه به من میگن که تو این مشکل را داری و باید پیش مشاور بروی، تا درمان بشی(در این لحظه به پدرش نگاه می کند تا همراهیش کند).سپس ادامه می دهد:من از این وسواس ناراحت نیستم و حس بدی ندارم چون فکر میکنم باید تمیز بود و کثیف بودن خوب نیست.ولی اطرافیانم از جمله پدرم،حتی مادرم که خودش وسواسی هست به من میگن تو این مشکل را داری و برایت در آینده ممکنه اثرات بدی داشته باشه.جالبه بدونید تو خانواده ؛مادرم، مادربزرگم و عمه ی من همه وسواس دارند و میگن شاید این ارثی و ژنتیکی باشد.(لبخندی میزند و به پدرش نگاه میکند)
ولی خب با این حال بازم من با این افراد راحت ترم. مثلا من با عمه خود خیلی خوبم و فقط خونه او احساس آرامش دارم و می توانم با لذت غذا بخورم،بخوابم و رفت و آمد کنم؛ چون میدونم او هم وسواس دارد و خانم تمیز و با نظمی هست.
 پدر مراجع:من میدونم که دخترم وسواس دارد چون همسرم هم دارای وسواس شدیدی بود که حتی ما سر بچه ی اولمون با هم کلی مشکل داشتیم و مدام در حال درگیری بودیم. او مدام این لفظ میگفت که اینجا کثیفه ، اینجا نجس شده، این کارو نکن، این کار بکن و کلی موارد دیگر . و منم مجبور به رعایتش میکرد.الان هم نگران دخترم هستم که وسواس تمیزی دارد وگرنه وسواس های دیگر مثل چک کردن در، قفل،گاز و.. نداره که خواسته باشه مدام یک کار را تکرار کند؛هیچ وقت ازش ندیدم و میدونم ممکنه که از مادرش،عمش،مادربزرگش به ارث برده باشه(پدر سودابه بسیار رفتارهای دخترش ناراحت است) و در ادامه می گوید که امروز به توصیه یکی از آشناهامون که رفتارهای سودابه رو دیده بود به اینجا مراجعه کردیم که شما به دخترم برای رفع این رفتاراش کمک کنید تا در زندگی آیندش لطمه و آسیب نخورد.
.خب همانطور که خواندید سودابه دختری که در سن ۲۵ سالگی مبتلا به وسواس شده است و گاها این وسواس را از روی عمل بزرگترهای خود که نام میبره مثل مادربزرگ،مادر و عمه ی خود دیده و انجام می دهد و اعتقاد دارد که فقط این کارها برای تمیزی خود و خانواده است نه بیشتر..اما پدرش از رفتارهای سودابه و مادرش رنج می برد(این رفتارها برای اطرافیان قابل تحمل نیست).2

تعریف اختلال وسواس فکری یا عملی (O.C.D):

یک اختلال اضطرابی مزمن است که با اشتغال ذهنی مفرط درمورد نظم و ترتیب و امور جزئی و همچنین کمال‌طلبی همراه است، تا حدی که به از دست دادن انعطاف‌پذیری، صراحت و کارایی می‌انجامد.در اختلال وسواسی-فکری عملی افکار وسواس‌گونه و اضطراب آور با وسواس‌های عملی همراه می‌شود. این وسواس‌های عملی کارهایی وسواس‌گونه هستند که شخص برای کوشش در راه کاهش وسواس‌های فکری خود انجام می‌دهد. این کردارها تکراری و کلیشه‌ای و تا اندازه‌ای غیرارادی هستند (کاپلان و سادوک).

وسواس های OCD نوعاً حول مسائل زیر می باشند:
– ترس از سرایت بیماری یا آلودگی
– شک های تکرار شونده
– مرتب یا به طور قرینه قرار دادن چیزها
– برانگیختگی های خشونت آمیز یا ترسناک
– تصاویر جنسی
علائم OCD در خصوص وسواسهای فکری ممکنست شامل موارد زیر باشد:
– ترس از سرایت بیماری از طریق دست دادن یا لمس کردن اشیائی که دیگران لمس کرده اند.
– شک در مورد اینکه در را قفل کرده اید یا اجاق گاز را خاموش کرده اید.
– افکار تکرار شونده در مورد اینکه شما در یک تصادف به شخصی صدمه زده اید.
– احساس پریشانی وقتی اشیاء مرتب نیستند یا به طور مناسب در یک خط قرار نگرفته اند یا در شکل درست به نظر نمی رسند.
– تصاویر آزار دادن فرزندتان
– برانگیختگی برای فریاد زدن به طور وقیحانه در مکان های نامناسب
– خودداری از شرایطی که باعث آغاز وسواس می شود مانند دست دادن
– آمدن تصاویر جنسی در ذهن شما
– آماس پوست به دلیل شستشوی مداوم دست
– زخم پوست به دلیل خارش پوست
– کم شدن موی سر یا محل های کچلی به دلیل کشیدن

تکرارهای اجباری
تکرارهای جبری، رفتارهای جبری هستند که شما احساس می کنید مجبور به انجام آنها هستید، اینگونه رفتارهای تکراری به منظور جلوگیری یا کاهش اضطراب و پریشانی ناشی از وسواسهای شما انجام می شود. به عنوان مثال، اگر شما اعتقاد داشته باشید که با ماشینتان با کسی تصادف کرده اید، به این دلیل که شما نمی توانید از تردیدهایتان خلاص شوید ممکنست به دفعات به آن محل بازگردید.
شما حتی ممکنست قوانین یا تشریفاتی به وجود بیاورید که با دنبال کردن آنها بتوانید اضطراب ناشی از افکار وسواسی تان را کنترل کنید.
نمونه تکراری های جبری حول و حوش مسائل زیر هستند.
•شستن و تمیز کردن
•شمارش
•چک کردن
•نیاز به اطمینان خاطر
•تکرار کارها به دفعات
•قرار دادن اشیاء به طوریکه مرتب به نظر برسند.

علائم OCD در خصوص تکرارهای جبری ممکنست شامل موارد زیر باشد:
•شستن دستها تا جائی که مجروح شوند.
•چک کردن درها به دفعات تا اینکه از قفل بودن آنها اطمینان حاصل شود.
•چک کردن اجاق گاز به دفعات تا اینکه از خاموش بودن آن اطمینان حاصل شود.
•شمارش در الگوهای خاص
بنابراین وسواس را می توان به فکری، عملی یا فکری ـ عملی تقسیم کرد.
وسواس فکری : در این وسواس افکار مزاحم و تکرارشونده در ذهن وجود دارد. گاهی فرد حتی تلاش می کند چنین فکرهایی را از ذهنش بیرون کند، ولی باوجود تلاشش موفق نمی شود. افکار وسواسی در انسان ها وابسته به فرهنگ جامعه است. مثلا در فرهنگ ما افکار وسواسی ـ مذهبی بیشتر شایع است، بخصوص که وقتی افکار حالت تقدس به خود می گیرند، اما افکار وسواسی متنوع هستند.
افکار وسواسی خرافه نیز نوع دیگری از وسواس فکری است، به این صورت که اگر مثلا سه قدم جلو یا عقب نگذارم اتفاق ناگواری ممکن است برای خانواده ام بیفتد؛ افکار بی پایه و اساسی که به هیچ وجه سندیت ندارد. یا موقعی که فلان لباس را به تن داشتم تصادف رخ داد و اگر باز هم این لباس را بپوشم تصادف دیگری اتفاق خواهد افتاد.
وسواس عملی: وسواس عملی ممکن است با زمینه افکار وسواسی توام باشد ولی گاهی هیچ ذهنیت فکری وجود ندارد و فرد به طور تکرارشونده و بدون فکر، عملی را انجام می دهد. اعمال وسواسی تکرار شونده، مزاحم ولی اجباری هستند. این بیماران خود را مکلف و موظف به انجام کاری می کنند.
اما افرادی که وسواس شست وشو دارند، عملکردشان در زندگی داخلی و جامعه دچار اختلال می شود به طوری که دیگران نسبت به کارهای او اعتراض می کنند. مثلا فرد خود را موظف می داند که حتما ۱۰ بار لباسی را بشوید یا چند ساعت زیر دوش حمام بماند تا کاملا تمیز شود. (افراد دارای وسواس شست وشو معمولا عددی را برای تکرار عملشان دارند.).
علت وسواس
همان طور که گفته شد وقتی از یک فکر یا عملی به عنوان وسواس یاد می شود که فرد باعث اختلال در زندگی خود و دیگران شود بنابراین درمان این افراد ضرورت پیدا می کند. همچنین باید گفت احتمال ابتلای افراد وسواسی به افسردگی و حتی اقدام به خودکشی وجود دارد.
محققان علت های زیادی را برای این بیماری برشمرده اند. ولی نقش ژنتیک(همانطور که در کیس فوق گفته شد) در بروز وسواس پررنگ است. عوامل دیگر مانند عوامل تربیتی، رفتاری و اجتماعی نیز می تواند زمینه را برای اختلال وسواسی مهیا کند.
دلایل ابتلا به اختلال وسواس جبری
هرچند دلایل ابتلاء به اختلال وسواس فکری(OCD) کاملا شناخته شده نیست، اما موارد زیر تاثیر زیادی در ابتلاء به این بیماری دارد:
۱٫ تغییرات جسمی و بدنی، چراکه اختلال وسواس فکری می‌تواند بدلیل تغییرات در عملکرد مغز و یا بدن باشد. همچنین اختلال وسواس فکری می‌تواند دلایل ژنتیکی هم داشته باشد.
۲٫ محیط، چراکه اختلال وسواس می‌تواند، بدلیل عادات رفتاری که شما در طول زمان آموخته‌اید، باشد.
۳٫ کمبود سروتونین، چرا که سروتونین ناکافی در بدن می‌تواند، باعث ابتلاء به اختلال وسواس فکری (ODC) شود. همچنین افرادیکه دچار اختلال وسواس فکری هستند و داروهای افزایش سروتونین مصرف می‌کنند، وضعیت بهتری نسبتبه سایر افراد مبتلا به این بیماری دارند.
همچنین عوامل دیگری‌که می‌تواند بر ابتلاء به این بیماری موثر باشند، شامل:
۱٫ سابقه خانوادگی- چراکه درصورتیکه والدین و یا سایر اعضای خانواده شما مبتلا به این بیماری باشند، خطر ابتلای شما به این بیماری را افزایش می‌دهد.
زندگی پر از استرس- درصورتیکه حساسیت شما نسبت به استرس بالاست، خطر ابتلایتان به وسواس نیز بیشتر است
عوارض ابتلا به اختلال وسواس جبری
عوارضی و مشکلاتی که ممکن است همراه ابتلاء به اختلال وسواس فکری وجود داشته باشد، شامل:
۱٫ خطر خودکشی
۲٫ خطر اعتیاد به الکل و یا موادمخدر
۳٫ سایر اختلالت اضطرابی
۴٫ افسردگی
۵٫ اختلالات خوردن
۶٫ عدم توانایی در انجام کارهای روزانه و یا مدرسه
۷٫ مشکل در برقرای ارتباط
۸٫ کاهش کیفیت زندگی
درمان اختلال وسواس فکری (OCD)
درمان اختلال وسواس فکری می‌تواند، سخت باشد و درمان آنممکن است باعث بهبودی کامل نشده و یا اینکه برای همیشه مجبور به ادامه درمان باشید، با اینحال درمان آن می‌تواند بشما در کنترل بیماری و برگشتن به زندگی عادی کمک کند.
اصلی ترین روشهای درمان بیماری
بیماری وسواس تا ۷۵ درصد قابل درمان است. اما موضوع درمان بستگی به نوع بیماری و مدت ابتلا به آن دارد. بنابراین ۶ ماه تا یک سال می توان برای درمان وقت گذاشت، البته ناگفته نماند در صورتی که بیماری زندگی فرد را مختل کند و مریض دچار افت عملکرد شود پزشک با بستری کردن وی در بیمارستان زمینه بهبودی را فراهم می کند. اما در غیر این صورت درمان ها به شیوه سرپایی و با دارو صورت می گیرد.
دو نوع درمان اصلی اختلال وسواس جبری شامل درمان دارویی و روان درمانی می‌شود، که بسته به موقعیت و نیاز بیمار تجویز می شود. البته معمولا بهترین و کاراترین روش درمان ترکیبی از هر دو درمان است.
استفاده از روان درمانی
نوعی از روان‌درمانی که برای درمان اختلال وسواس جبری استفاده می‌شود، درمان خاصی بنام قرارگرفتن در برابر معضل و عدم پاسخ به آن است. این نوع درمان شامل قرار قرار گرفتن در برابر چیزی که به آن حساسیت دارید و عدم توجه به آن است.
درمان دارویی
معمولا برای درمان بیماری اول از داروهای ضدافسردگی استفاده می‌شود. داروهای ضدافسردگی با بالا بردن سطح سروتونین در بدن، به شما در تحمل بیماری کمک می‌کند.
و در نهایت:
راهکار های پیشنهاد شده توسط محققین و متخصصین برای پیشگیری از این مشکل:
۱-روش حساسیت زدایی: با این روش از اضطراب ها و تشویش های خود کم کنید تا نیاز به واکنش جانشینی که به نظر آرام بخش می آید، نداشته باشید.
۲- روش نیت متضاد: شخص وسواسی باید سعی کند در ذهن، خود را با موقعیت های گوناگونی که از آنها می ترسد روبه رو سازد، یعنی به صورت ارادی بالاترین اشتباه یا شکست را در ذهن مجسم نماید و به خود تلقین کند در بدترین شرایط هم اتفاق مهمی نخواهد افتاد.
۳- روش اشباع سازی: آدم وسواسی باید افکار وسواس گونه خود را پشت سر هم برزبان آورد یا آن را روی یک صفحه کاغذ بنویسد تا غیرمنطقی بودنش به او ثابت شود.
۴- روش مواجهه: آدم وسواسی باید به اشیایی که به نظرش آلوده می آید دائما دست بزند. این روش معمولا در درمان وسواس ناشی از ترس های ناشناخته هم موثر است.
۵- تقویت اعتماد به نفس و توجه شدید به ارزش ها: هر قدر اعتماد به نفس بیشتر شود، اضطراب های ناشی از وسواس های فکری کاهش می یابد.
شیوه های رهایی از وسواس فکری در تصمیم گیری های روزانه
۱- هنگام تصمیم گیری به خود تردید راه ندهید. اجازه ندهید افکار منفی بر شما مسلط شود وگرنه نمی توانید هیچ کاری انجام بدهید. باید همیشه دیدی مثبت نسبت به توانایی های خود داشته باشید.
۲- اگر از عواقب احتمالی تصمیم خود هراس داشته باشید، قادر به تصمیم گیری نخواهید بود، فکر شکست را از خود دور کنید تا بتوانید بر وسواس خویش غلبه کنید.
۳- تا زمانی که کاملا به اشتباه بودن تصمیمتان پی نبرده اید، آن را تغییر ندهید. تا رسیدن به نتیجه نهایی حوصله به خرج دهید هیچ کاری را نیمه کاره رها نکنید. از این شاخ به آن شاخ پریدن هیچ حاصلی در بر ندارد.
۴- اجازه ندهید دیگران در تصمیم گیری شما دخالت کنند، مگر اینکه قصد مشورت داشته باشید، در هر حال بکوشید تصمیم نهایی را خود بگیرید.
۵- هیچ گاه عجولانه تصمیم نگیرید. ممکن است شکست بخورید و شکست زمینه وسواس را بیشتر می کند، به طوری که دیگر قادر به تصمیم گیری نخواهید بود.
۴- شما درگیر رفتارهای وسواس گونه بیمار نشوید اما حد و حدود این اعمال باید به روشنی مشخص شده و فرد وسواسی طبق همان محدودیت ها و قواعد عمل نماید.
۵- به بیمار جهت ترک اعمال خود فشار وارد نیاورید.
۶- حرکات رفتاری که برای بیمار بسیار سخت است و قادر به انجام آن نمی باشد به صورت آهسته و در دراز مدت تغییر دهید و همیشه تغییرات را به بیمار گوشزد نمایید.
۷- خشونت، تهدید به خودکشی و یا دیگرکشی را جدی بگیرید.
۸- باید مواظب اعتمادبه نفس بیمار باشید و به جای او تصمیم نگیرید ولی در تصمیم گیری او را کمک نمایید.
۹- فعالیت های روزانه مثل دویدن، شنا و ورزش های گوناگون که باعث صرف انرژی می شود را زیاد نمایید.
۱۰- تلاش موفقیت آمیز فرد برای موفقیت در برابروسواس را مورد تشویق قرار دهید.
۱۱-دائم رفتارها و علائم بیماری را زیر نظر داشته باشید درصورت ظهور علائم جدید و علائم عود مسئله را با درمانگر در میان بگذارید.

photo_2016-04-04_18-49-24
کلام آخر:
نوروز هم به پایان رسید، امیدوارم شروع زیبایی در فروردین داشته باشید.
و بدانید سال نو از امروز آغاز می شود، شنبه ای پر از انگیزه، با یاد خدا و تلاش اولین قدم را به سوی آینده ای روشن بردارید که موفقیت در انتظار شماست.
شنبتون، هفتتون، سالتون پر از موفقیت های بی شمار.
ارادتمندتان:الناز عالمی خواه-کارشناس ارشد روانشناسی بالینی(ن.ر:۱۶۴۷۵)