شنبه ۲۴ / ۷ / ۱۳۹۵

سلامت روان و خودشکوفایی

سلامت روانی یا mental health به طور کلی برای اطلاق به کسی به کار می‌رود که در سطح بالایی از سازگاری و انطباق رفتاری و هیجانی قرار دارد، نه صرفاً کسی که بیمار روانی نیست. سلامت رواني در واقع مانند سلامت جسمي، صرفاً به معناي نبودن مشكلات يا بيماري نيست بلکه هم حالات عاطفي و هم شرايط ذهني، يعني هم احساسات و هم افكار شما را در بر مي گيرد. سلامت رواني، توانايي شما را در درك واقعيت ها، همانگونه كه هست و پاسخ دادن به چالش هاي آن و در پيش گرفتن تدابير و شيوه هاي خردمندانه براي زندگي كردن، توصيف مي كند. فرد برخوردار ازسلامت رواني بر آن نيست كه از فشارهاي زندگي بپرهيزد بلكه مي كوشد با واكنشهاي خود نسبت به اين عوامل، آنها را بشناسد، بپذيرد و برآنها چيره شود بطوريكه امكان تداوم زندگي وجود داشته باشد. ونتیز(VENTIS LW,1995) سلامت روان را وابسته به هفت ملاك می داند كه عبارتند از:

۱ – رفتار اجتماعی مناسب ۲ –  رهایی از نگرانی و گناه ۳ –  فقدان بیماری روانی ۴ –  كفایت فردی و خودمهارگری ۵ – خویشتن پذیری و خودشكوفایی ۶ –  توحیدیافتگی و سازماندهی شخصیت ۷ – گشاده نگری و انعطاف پذیری.

با توجه به عنوان روز شمار و صرفنظر از ۶ عامل دیگر، خویشتن پذیری و خودشکوفایی، نه تنها از دیدگاه ونتیز بلکه در همه تعاریف سلامت روان، یکی از ارکان اصلی به شمار می رود. مفهوم خود شکوفایی در نظریه‌های انسان گرایی(HumanisticTheory) و بخصوص نظریه شخصیت مزلو(Maslow) یک مفهوم بنیادی است و در واقع نظریه مزلو از کنکاش در مورد افراد خودشکوفا حاصل شده است. خودشکوفایی را آبراهام مزلو در یک جمله اینگونه بیان می کند: “”آنچه انسان می‌تواند باشد، باید بشود””. خودشکوفایی یعنی محقق ساختن حداکثر توانایی های بالقوه فرد توسط خودش. این بدان معناست که فردی از سلامت روان برخوردار است که صرفا به دنبال روزمرگی و حرکت در مسیر زندگی نباشد، بلکه فراتر از حد انتظار ظاهر شده و در پی محقق ساختن حداکثر توانایی های بالقوه خود باشد. خودشکوفایی به این پدیده اشاره دارد که انسان‌ها تمایل دارند فراتر از نیازهای اولیه خود یعنی همان نیازهایی که در هرم سلسله مراتب نیازهای مزلو فهرست شده پیشرفت کنند. انسان‌ها می‌کوشند از طریق خودشکوفایی، از امکانات به شیوه‌ای بهینه استفاده کرده و تمامی استعدادهای پنهان خود را شکوفا کنند، حال این استعدادها هر چه می‌خواهد باشد. رسیدن به سلامت روان از جاده خودشکوفایی می گذرد و این جاده بسان همه جاده ها، قوانین و مقررات خاص خود را دارد. در واقع با وجود آنکه تمایل به خودشکوفایی یک تمایل آموختنی (و نه فطری) است ولی کمتر از یک درصد افراد جامعه به این مرحله می‌رسند. این ناتوانی به این دلیل است که خوشکوفایی در بالاترین مرحله از نیازهای انسان قرار دارد و هر چه نیازی بالاتر باشد ضرورت آن کمتر است و بنابراین خودشکوفایی می‌تواند به آسانی بوسیله یک محیط خصمانه یا طرد کننده دچار وقفه شود. از طرف دیگر خودشکوفایی مستلزم مقدار زیادی جسارت و جرات است و ممکن است افراد پس از برآورده شدن نیازهای سطح پایین بخواهند در همان سطح ایمن و آسان بمانند بجای آنکه خود را بطور عمدی با چالش‌های جدیدی روبرو سازند. به عبارتی برآورده شدن نیازهای سطح پایین و قدم گذاشتن در جاده طلائی خودشکوفایی با منفعل بودن و لم دادن بدست نمی‌آید، بلکه مستلزم نظم، سخت کوشی و جسارت است. در نهایت، شعار اولین روز هفته سلامت روان یعنی سلامت روان و خوشکوفایی نشان از اهمیت این موضوع دارد و فردی دارای سلامت روان است که به نحوی در پی خودشکوفایی باشد و برای رسیدن به خودشکوفایی و بهره مندی از سلامت روان ۶ قدم را باید به درستی بردارید. قدم اول مواجه شدن با موقعیت دشوار است، یعنی نباید از موقعیت های دشوار پیش آمده هراس داشته باشید بلکه باید به استقبال آن ها بروید و با آن ها روبه رو شوید. دومین قدم پذیرش است. پذیرش خود، پذیرش دیگران و پذیرش اتفاقاتی که در زندگی رخ می دهد، آن گونه که هستند. سومین قدم، آزاد کردن خود از طرز تفکر دیگران و قضاوت های آن ها در مورد شماست. چهارمین قدم این است که به ارزش هایی که شما به آن ها اعتقاد دارید، توجه کنید و با حرف دیگران در مورد مسائل که چه درست است و چه نادرست، کاری نداشته باشید. پنجمین قدم، ادراک واقعی آرزوها، اندیشه ها، و علایق در زندگی است. یعنی درک اینکه خواسته فعلی تان هوس است یا انگیزه. و بالاخره ششمین قدم، توجه به بودن ها و بایدهاست و شناخت این موضوع که بایدها با بودن ها متفاوت است. افراد خودشکوفا اغلب از خود می پرسند: من چه کسی هستم؟ نه اینکه من چه کسی باید باشم؟. این سوالی است که که باید از خود بپرسید تا به بودن خود، آگاهی پیدا کنید و بتوانید به خودشکوفایی برسید. در نهایت، فراموش نکنید که انسان های خودشکوفا می دانند که باید خود را تغییر دهند، نه دیگران را. موفق باشید. ابوالفضل سعادتی – مشاور خانواده 

%d8%b4%d9%86%d8%a8%d9%87