سلام. برای  اولین بار لئوکانر متوجه شد که بعضی از کودکان از بدتولد دچارمشکلات زبانی،رفتاری و عاطفی اند و گوشه گیر و منزوی نسبت به همسالان خود هستند.او ضمن شرح حال این کودکان به این فکر افتاد تا راه حلی برای درمان آن ها پیدا نماید،اما با این وجود سال ها طول کشید تا تئوری های وی که مبنی بر روانی بودن بیماری اوتیسم بود،مورد تایید قرار گرفت.امروزه توجه به این اختلال بیشتر شده است و تحقیقات زیادی در مورد تشخیص،سبب شناسی و درمان اوتیسم صورت گرفته است. و تمامی تلاش ها بر این است که از بروز این اختلال پیشگیری شود. از طرفی تشخیص به موقع این اختلال اهمیت زیادی دارد. تشخیص به موقع باعث می گردد که مداخلات به موقع ارائه شود و ضمن کمک و درمان شخص، از تبدیل شدن آن به بیماری دیگر و معلولیت جلوگیری شود. این امر باعث می گردد که سلامت خانواده هم تامین گردد. از طرفی از صرف هزینه های اضافی برای درمان و سربار شدن برای خانواده و جامعه جلوگیری شود.


1

بطور کلی بیماری اُوتيسم چیست؟!

اُوتيسم ، یک اختلال رشد است که در سه سال اول زندگی ظاهر می گردد. این بیماری با تاثیر بر روی مغز کودک، رفتارهای اجتماعی و مهارت ارتباط برقرار کردن را مختل می کند.

علل اُوتيسم

تا كنون هيچ علت مشخصي براي اُوتيسم كشف نشده است ولي مشخص شده است كه عملكرد غير عادي مغز باعث ايجاد حالات اُوتيسم مي شود . اسكن هاي مغزي در بعضي موارد نشان داده است كه مغز كودكان اُوتيسيك از نظر اندازه و ساختار با مغز كودكان سالم متفاوت است.

در حال حاضر تحقيقات فراواني در رابطه با احتمال دخالت عوامل ژنتيكي و عوارض داروئي در بروز اُوتيسم در حال انجام است .در بعضي از خانواده ها مشاهده شده است كه اُوتيسم مانند بيماري هاي ژنتيكي از نسلي به نسل ديگر منتقل مي شود كه اين خود مي تواند تئوري ژنتيكي بودن اُوتيسم را در بعضي موارد ثابت كند . برای مثال دوقلوها بیشتر دچار این بیماری می شوند تا یک برادر و خواهر. اختلال کروموزومی و مشکلات عصبی در افراد اوتیسمی مشاهده شده است.ولي در بسياري از موارد هم مشاهده شده است كه سابقه اُوتيسم درخانواده و يا اقوام وجود نداشته است.

محققين ديگري نيز معتقدند كه تحت شرايط خاصي تعدادي از ژنهاي ناپايدار باعث اختلال در عملكرد مغز و در نهايت بروز اُوتيسم مي شوند . تعداد ديگري از محققين نيز بر روي احتمال بروز اُوتيسم در دوران بارداري تحقيق مي كنند . آنها معتقدند كه يك عامل ويروسي ناشناخته ، اختلال متابوليسمي ، و يا آلودگي به مواد شيميائي محيطي در دوران بارداري مي تواند عامل ايجاد اين بيماري باشد. احتمال بروز اُوتيسم در كودكاني كه بيماري هائي مانند سندرم ژن ايكس حساس ، توبروس سلروسيس ، سندرم روبلا ، و فنيل كتنورياي درمان نشده داشته باشند بيشتر است .

دیگر علت های این بیماری ( که هنوز به اثبات نرسیده) شامل: رژیم غذایی ، تغییرات مجرای گوارشی ، مسمومیت با جیوه ، عدم استفاده از ویتامین ها و املاح و حساسیت به واکسن است.

تشخيص اُوتيسم

براي تشخيص اين بيماري هيچ تست پزشكي وجود ندارد. براي تشخيص اُوتيسم در يك كودك بايد رفتار ، ارتباط و سطح رشد ذهني كودك به دقت بررسي شود . از آنجائي كه بعضي از علائم اين بيماري با بعضي از بيماري هاي ديگر مشترك است ممكن است متخصصين آزمايش ها و تست هاي پزشكي متفاوتي را براي كودك تجويز كنند تا از وجود يا عدم وجود مشكلات ديگر در كودك مطمئن شوند.

علائم و نشانه هاي اُوتيسم ممكن است در زمان نوزادي بروز كنند و شايد هم اين اتفاق نيافتد ولي نشانه هاي اين بيماري حتماً بين ۲۴ ماهگي الي ۶ سالگي خود را نشان خواهند داد . يك دكتر متخصص بايستي يك سري سئوالات مشخص و دقيقي در رابطه با چگونگي رشد جسمي و ذهني كودك تهيه كرده و جواب آنها را از طريق والدين و مشاهدات دقيق بدست آورد .

انجمن ملي پرورش و سلامت كودكان در آمريكا اين پنج سئوال اوليه را براي يك معاينه از كودك اُوتيستيك تهيه كرده است :

  • آيا كودك شما تا قبل از ۱۲ ماهگي صدا سازي و نجوا داشته است ؟
  • تا قبل از ۱۲ ماهگي آيا كودك شما از اشاره، اَداها و يا گرفتن دست ديگران و همينطور بای بای كردن استفاده
  • كرده است ؟
  • آيا كودك شما تا قبل از ۱۶ ماهگي از كلمات تنها استفاده كرده است ؟
  • آيا كودك تا قبل از ۲۴ ماهگي از تركيب دو كلمه استفاده كرده است ؟
  • آيا كودك هيچ كدام از مهارتهاي كلامي و اجتماعي خود را از دست داده است ؟

در صورت جواب منفي به چهار سئوال اول و جواب مثبت به سئوال آخر احتمال وجود اُوتيسم در كودك داده مي شود . البته براي يك بررسي دقيق و كامل يك كودك مظنون به اُوتيسم بايستي توسط متخصص اطفال ، روانشناس ، مشاور آموزش و ياد گيري كودكان ، متخصص اعصاب ، متخصص گفتار درماني و ساير متخصصين در زمينه اُوتيسم معاينه شود .autism-579x360-e1447979718159

علایم اُوتيسم

علایم و نشانه های اُوتيسم بیشتر اوقات قبل از سن ۳ سالگی شروع به ظهور می کنند. در اوایل والدین کودک مبتلا به اوتیسم متوجه می‌شوند که کودکشان شروع به صحبت کردن نکرده و مانند سایر کودکان هم سنش رفتار نمی کند. اما اینکه کودک مانند سایر کودکان و در سن آنها شروع به صحبت کرده و بعد مهارت های کلامی خود را از دست دهد، نیز ممکن می باشد. علایم اوتیسم شامل:

تاخیر در یاد گیری صحبت کردن و یا اصلا صحبت نکردن. (اغلب کودکان مبتلا به اوتیسم در یادگیری علم کند بوده و بعضی از آنها نشانه هایی از هوش پایین را نشان می دهند)

کودک ممکن است ناشنوا بنظر برسد حتی اگر آزمایش شنوایی سنجی را طی کرده و نتایج آزمایش شان نرمال باشد.

انواع رفتارها، علایق و بازی های تکراری. برای مثال تاب خوردن مداوم، علاقه غیرطبیعی به بعضی از اشیاء و ناراحت شدن در صرت تغییر برنامه روتین زندگی.

ناتوانی در گفتن اسم، برقراری ارتباط چشمی، اجتناب از نوازش شدن و یا کمک نخواستن.

ناتوانی از شروع مکالمه و صحبت با دیگران و یا عدم توانایی در حفظ مکالمات.

حساس بودن به نور، صدا و یا لمس شدن و در عین حال بی توجه به درد.

عادات غذایی عجیب، همچون خوردن تعداد کمی از انواع غذا و یا خوردن مواد غیرخوراکی همچون گچ یا خاک.

رفتار خودزنی مثلا کوبیدن سر به زمین یا دیوار و یا با دست ها.

مشکلات ارتباطی این بیماران شامل:

– نمی توانند صحبت راشروع کنند، و یا توانایی ادامه بحث را ندارند.

– ارتباط، با حرکات دست به جای استفاده از لغات صورت می گیرد.

– رشد زبان و تکلم به کندی صورت می گیرد و یا اصلا صورت نمی گیرد.

– عدم دقت در دیدن اشیا

– به جای لغت “من” از “تو” استغاده می کند، برای مثال به جای آن که بگوید من آب می خواهم، می گوید” تو آب می خواهی.

– عدم توجه به اشیا (در ۱۴ ماهگی مشخص می شود)

– کلمات و یا جملات را تکرار می کنند.

– بدون احساس حرف می زنند.

تداخلات اجتماعی

  • روابط دوستانه ندارند.
  • بازی های کلامی را دوست ندارند.
  • تنهایی را ترجیح می دهند.
  • بدون توجه به لبخند هستند.
  • عدم پاسخ به اطلاعات احساسی
  • از صدای بلند، وحشت زده نمی شوند.
  • حواس بینایی، شنوایی، چشایی، بویایی و لامسه کمی دارند.
  • ممکن است از صدای معمولی، خوش شان نیاید و دستان شان را بر گوش خود بگذارند.
  • ممکن است تنها بمانند، زیرا خیلی دست پاچه می شوند.
  • یک سطح صاف را خارش می دهند و اشیا را لیس می زنند.
  • به درد، خیلی زیاد و یا خیلی کم واکنش نشان می دهند.
  • ممکن است یک جمله را چندین بار تکرار کنند.
  • منظور گوینده را به سختی می فهمند.
  • نمی توانند درک کنند که گوینده حرف خنده دار می زند و یا سرزنش کننده.
  • ممکن است حرف نزنند و یا خیلی کم حرف بزنند.
  • خطر را حس نمی کنند.
  • بازی کردن به شیوه خود
  • یک تکه کوچک اسباب بازی برای آنها جالب می باشد، مثلا چرخ های یک ماشین.
  • بازی کسی را تقلید نمی کنند.
  • ترجیح می دهند تنها بازی کنند.
  • در آن نقش که بازی می کنند، دارای قوه تخیلکمی هستند.
  • همیشه باید یک بازی کنند.
  • آن ها رفتار مخصوص به خود دارند. خود را یا تکان می دهند و یا دست می زنند.
  • رفتار نامناسب
  • خشونت
  • تکرار یک نقش یا فکر
  • بی دقت
  • بی علاقه و بدون احساس
  • پرتحرک و یا کم تحرک
  • تمایل به خود و یا دیگران
  • تکرار حرکات بدن

نشانه ها و آزمایشات

اگر نوزاد شما دچار مشکلات زیر بود، حتما او را نزد پزشک متخصص برای معاینه ببرید:

در ۱۲ ماهگی، هنوز چیزی نمی گوید (منظور گفتن همان کلمات ناواضح است)

در ۱۲ ماهگی، اشاره نمی کند و یا “بای بای” نمی کند.

در ۱۶ ماهگی، یک لغت هم نمی گوید.

در ۲۴ ماهگی، دو لغت نمی گوید.

از دست دادن تکلم و یا مهارت های اجتماعی در هر سنی

این نشانه ها ممکن است از ضعیف تا شدید باشد.

انواع بسيار مختلف

افراد مبتلا به اوتيسم اغلب از جهات بسياری با يکديگر تفاوت زيادی دارند، اما تأثير ابتلا به اُوتيسم همواره بسيار جدی است. به عنوان مثال، گفته می شود که شدت اُوتيسم از شديد تا خفيف متفاوت است، به همين ترتيب ميزان توانايی ها نيز می تواند از اختلال شديد عملکردی مربوط به رشد تا ميزان بسيار بالاتر از حد متوسط متفاوت باشد. همچنين در افراد مبتلا به اُوتيسم وجود وضعيت های ديگر نظيرسندروم های ژنتيکی مختلف، صرع، افسردگی يا اختلالات توجهی/بيش فعالی و ديگر موارد شايع است. از اين رو ممکن است فرد به عنوان بخشی از يک نقص چندگانه، مبتلا به اُوتيسم شديد همرا ه با يک نقص شديد يا متوسط رشد و صرع باشد و بنابراين بيشترين نقص عملکردی را داشته باشد يادارای شدت کمتری از اُوتيسم و توانايی بالا باشد.تفاوتهای ميزان شدت تظاهرات رفتاری برای اوتيسم بسيار زياد می باشند و به شخصيت، سن و ميزان رشد فرد نيز بستگی دارند.

اختلالات همراه اُوتيسم

سندروم اوتيستيک يک سندروم کامل در طيف اُوتيسم می باشد که اغلب به صورت مختصر” اُوتيسم ” گفته می شود. اغلب افراد مبتلا به ا اُوتيسم دارای اختلالات رشد نيز هستند. با اين وجود حتی  افراد دارای رشد طبيعی نيز ممکن است مبتلا به اوتيسم باشند. به اين حالت اغلب اُوتيسم با عملکرد بالااطلاق می شود که صحيح تر است گفته شود يک فرد با عملکرد بالای مبتلا به اوتيسم.

سندروم آسپرگر، اُوتيسم در افراد دارای رشد عادی يا رشد زياد می باشد که در آن مشکلات زبانشناختی مشاهده شده در اوتيسم وجود ندارد.

وضعيت شبه اُوتيسم ، اُوتيسم بی قاعده يا انواع ديگر اختلالات فراگير رشد اغلب به عنوان مترادف يکديگر به کار می روند. اين تشخيص ها بدين معنا هستند که که فرد مزبور دارای تمام معيارهای اُوتيسم يا سندروم آسپرگر نمی باشد، اما با اين وجود دارای مشکلاتی با ماهيت مشابه می باشد.

اختلال فروپاشی کودکی بسيار نادر است و بدين معناست که کودک پس از سن ۲ يا ۳ سالگی مبتلا به اوتيسم می شود. کودک تا اين سن دارای رشد عادی است.

درمان

اُوتيسم يک نقص عملکردی مادام العمر است. در حال حاضر هيچگونه معالجه ای برای اوتيسم وجود ندارد. ولی از سوی ديگر، بسياری از کودکان مبتلا به اُوتيسم می توانند با تلاش های آموزشی زود هنگام،درست برنامه ريزی شده و طراحی شده برای هر فرد در يک محيط مناسب ويژه رشد قابل ملاحظه ای داشته باشند. يکی از اهداف اصلی کمک به کودک برای تکامل برقراری ارتباط عملکردی است.

آموزش بايد بر آگاهی از شيوه های منحصر به فردی که کودکان مبتلا به اُوتيسم فرا می گيرند، متمرکز باشد. استراتژی های مختلف ABA (تجزيه و تحليل کاربردی رفتار)و آموزش مبتنی بر برنامه)TEACChدرمان و آموزش کودکان مبتلا به اوتيسم و دارای معلوليت ارتباطی مربوط (نمونه هايی از اين استراتژی های آموزشی طراحی شده خاص برای افراد مبتلا به اوتيسم می باشند.

درمان جسمی

– صحبت درمانی: در این روش با کودک خیلی واضح و روشن حرف می زنند. ممکن است ساعت ها طول بکشد تا بتوان یک جمله را به کودک یاد داد.

معالجه حسی و بینایی

دارو درمانی

دارو برای جلوگیری از خشم، عصبانیت، مشکلات حواس، بیش فعالی، مشکلات خوب، بی پروا بودن، زودرنج بودن و زود عصبانی شدن، به کار می رود.

اما بهترین درمان، مجموع تمامی درمان های اشاره شده در فوق می باشد.

توصیه هایی به والدین دارای کودک مبتلا به اُوتيسم

اطلاعات خود را افزايش دهيد . تا جائيكه مي توانيد معلومات خود را دربارهتوانائي هاي كودكتان افزايش دهيد تا به اين ترتيب بتوانيد فرد مؤثري در برنامه درماني باشيد و بيشتر مراقب رفتار و عملكرد كودك باشيد.

خود را هميشه آماده نگاه داريد. شما هميشه بايد آماده باشيد تا در مواقع لزوم با متخصصين ، درمانگران و مسئولان مدارس و مراكز درماني ملاقات كنيد.

براي برنامه درماني بايستي سازماندهي داشته باشيد.بسياري از والديني كه برنامه درماني موفقي داشته اند كساني بوده اند كه تمامي مراحل درمان را زير نظر داشته و از كارها ئي كه انجام شده و بايد انجام شود گزارش تهيه كرده و بررسي مي كرده اند.

برقراري ارتباط بسيار مهم است . شما بايد بياموزيد كه چه در موارد مثبت و چه در موارد منفي بايد با متخصصين و درمانگران صحبت كنيد و تمامي موارد لازم را مورد بحث و گفتگو قرار دهيد .

و در نهایت فراموش نكنيد كه بعد از تشخيص اُوتيسم در يك كودك ، زندگي همچنان ادامه دارد. چه بسازندگي مي تواند براي يك كودك اُوتيستيك هم لذّت بخش و شگفت انگیز باشد و همينطور شمایی که کودکتان مبتلا به اوتیسم است. اگرچه براي درمان اين كودكان راه سخت و طولاني درپيش است ولی صبر و شکیبایی شما در امر درمان می تواند بسیار موثر باشد؛در راه درمان حمایت خودتان را از کودکتان کم نکنید تا بتوانید گام به گام کودک خود را همراهی کنید.

autism

کلام آخر:

تمامی موارد گفته شده  که امروز باهم مرورشان کردیم ؛خلاصه ای درباره اختلال اُوتيسم بودند. اما یادتان باشد که در صورت تشخیص کودکتان به اختلال اُوتيسم، باید فرزندتان توسط یک متخصص معاینه و درمانش زیر نظر وی ادامه پیدا کند.

با تشکر:الناز عالمی خواه-روانشناس بالینی(ن.ر:۱۶۴۷۵).